Het tekort aan leraren en zorgprofessionals blijft toenemen, en de roep om verandering is niet te negeren. De paradox is echter groot: terwijl we dagelijks de waarde van deze beroepen erkennen in woorden, blijkt uit de structurele en institutionele antwoorden die we geven dat deze erkenning verre van voldoende is. Het is bijna alsof we blijven zeggen: “We waarderen je”, maar tegelijkertijd geven we weinig concrete middelen om die waardering waar te maken. Hoe kan het dat de sectoren die de fundamenten van onze samenleving dragen – onderwijs en zorg – toch het hardst lijden onder een tekort aan personeel?
Leiderschap in tijden van crisis gaat verder dan het implementeren van beleid. Het vraagt om een diepere reflectie: waarom worden de mensen die de ruggengraat van ons systeem vormen, niet daadwerkelijk ondersteund? Wat betekent het om daadwerkelijk waardering te tonen? En hoe kan leiderschap bijdragen aan het omarmen van de veranderingen die noodzakelijk zijn om dit te herstellen?
Waardering in woorden en structurele werkelijkheid
De roep om meer respect en betere omstandigheden voor zorg- en onderwijspersoneel is niet nieuw, maar het lijkt in toenemende mate onrealistisch door het gebrek aan structurele veranderingen die het echte probleem aanpakken. Het probleem is systemisch: we zeggen weliswaar dat we deze sectoren waarderen, maar de woorden en beleidsmaatregelen spreken niet de taal van werkelijke verandering. Er is een structureel tekort aan middelen, een gebrek aan loonsverhogingen die in verhouding staan tot de werkdruk, en vooral een verwaarlozing van de werkelijke behoeften van mensen die dagelijks zorgen voor onze kinderen en ouderen.
Waardering zou zich niet alleen moeten uiten in woorden, maar in de manier waarop we structuren opzetten die het werk van zorg- en onderwijspersoneel werkelijk ondersteunen. Het gaat niet alleen om symbolische gebaren, maar om structurele hervormingen die de werkdruk verlichten, de werkcondities verbeteren en de economische waardering weerspiegelen die deze professionals verdienen.
Psychodynamisch gezien speelt er een dieper proces. Wanneer mensen zich onzichtbaar voelen in het systeem waarin ze werken, ondermijnt dat hun gevoel van betekenis. Onzichtbaarheid in dit geval betekent niet alleen dat hun werk niet gezien wordt, maar ook dat hun bijdrage aan de maatschappij niet wordt erkend. Wanneer zorgprofessionals en leraren in onzekere en stressvolle omstandigheden werken, zonder de middelen om hun werk goed te doen, kan dit het gevoel van vervreemding vergroten en de betekenis van hun werk ondermijnen.
Leiderschap in zingeving en waardering
Stel je voor dat je als CEO van een onderwijs- of zorgorganisatie verantwoordelijk bent voor het behoud en de motivatie van je medewerkers in een tijd van toenemend tekort. Je hebt net een rapport ontvangen waarin staat dat het personeel uitgeput is en dat steeds meer mensen de sector verlaten vanwege de hoge werkdruk en het gebrek aan waardering. Hoe ga je om met deze crisis?
Het lijkt misschien een eenvoudige vraag: verhoog de lonen, verlaag de werkdruk, zorg voor betere arbeidsomstandigheden. Maar deze oppervlakkige oplossingen zullen niet de diepe gevoelens van onzichtbaarheid en gebrek aan betekenis wegnemen die zoveel zorg- en onderwijspersoneel ervaren. Leiderschap vereist hier een fundamentele verschuiving: het erkennen van de onzichtbare last die deze professionals dragen en daadwerkelijk handelen in lijn met die erkenning.
In plaats van alleen te focussen op onmiddellijke beleidsmaatregelen, zou het belangrijk zijn om een bredere culturele verandering door te voeren die niet alleen de externe omstandigheden verbetert, maar ook de interne ervaring van de medewerkers aanpakt. Het betekent ruimte maken voor gesprekken over zingeving en het belang van het werk. Het gaat erom dat leiders niet alleen een praktische oplossing bieden, maar ook aandacht besteden aan de mentale en emotionele steun die nodig is om het werk daadwerkelijk betekenisvol te maken.
Dit vereist niet alleen een visie, maar ook de bereidheid om in de structuren te investeren die de werkelijke verandering mogelijk maken. Het gaat er niet om tijdelijk te verlichten, maar om te herstellen wat verloren is gegaan in de bredere institutionele cultuur.
Hoe nodig jij uit tot zingeving en waardering?
Wat vraagt deze tijd van jou – niet als CEO, maar als mens in jouw rol? Wanneer je kijkt naar de crisis in de zorg- en onderwijssector, erken je dan de diepere wortels van het probleem? Wat houd jij in stand – juist met de beste bedoelingen – dat de zingeving en waardering voor je medewerkers ondermijnt?
Leiderschap vraagt om meer dan beleidsmaatregelen en tijdelijke oplossingen. Het vraagt om een herwaardering van de mensen die de fundamenten van onze samenleving dragen. Hoe geef jij de mensen in jouw organisatie de ruimte om zich gezien en gewaardeerd te voelen? Hoe zorg jij ervoor dat hun werk niet alleen in woorden, maar ook in structuren en steun, echt wordt erkend?