De toename van psychische klachten onder studenten is een schrijnend symptoom van de bredere maatschappelijke druk die op hen rust. De paradox is duidelijk: terwijl we als samenleving steeds meer nadruk leggen op het belang van mentale gezondheid, versterken we tegelijkertijd de systemen die juist deze gezondheid ondermijnen. De prestatiedruk neemt toe, en het idee van succes is gekoppeld aan prestaties die steeds extremer worden. In een wereld waarin presteren steeds meer gelijkstaat aan ‘waarde hebben’, lijkt ruimte voor ontspanning, reflectie en falen steeds verder te verdwijnen.

Leiderschap in deze tijd vraagt niet alleen om het erkennen van deze druk, maar ook om het creëren van zorgzame systemen die niet draaien om het meten van prestaties, maar om het waarderen van het mens-zijn. Wat betekent het om een organisatie te leiden die niet alleen presteert, maar ook de ruimte biedt om te vertragen, te hergroeperen en te herstellen?

 

   De psychodynamiek van druk en prestaties

Psychodynamisch gezien is de druk die studenten ervaren, niet slechts een reactie op externe verwachtingen, maar een intern conflict tussen wat ze denken dat van hen wordt verwacht en wat ze daadwerkelijk kunnen dragen. De constante nadruk op prestatie creëert een psychologische spanning: de angst om niet goed genoeg te zijn, om niet te voldoen aan de norm. Dit leidt tot een vicieuze cirkel waarin de druk om te presteren niet alleen de mentale gezondheid schaadt, maar ook het gevoel van eigenwaarde ondermijnt.

In veel gevallen wordt de prestatiedruk ervaren als een vereiste. De boodschap die onbewust wordt uitgezonden, is dat alleen wie presteert, telt en dus bestaat. Dit psychologische mechanisme is diep geworteld in het systeem: wie geen hoge cijfers haalt of wie niet altijd alles uit zichzelf haalt, riskeert buiten de boot te vallen. Het systeem waardeert degenen die zich aanpassen aan de prestatienormen en creëert daarmee een cultuur die de stress en angst versterkt.

Leiderschap vraagt in dit geval om bewustwording van deze dynamieken. Het gaat niet alleen om het erkennen van de druk die studenten ervaren, maar ook om het herinrichten van het systeem op een zodanige manier dat deze psychologische valkuilen kleiner worden. Hoe kunnen we als leiders niet alleen succes meten aan prestaties, maar ook ruimte creëren voor het proces van leren, falen en groeien? Aandacht voor mens zijn dus.

 

   Het systeem van prestatiedruk: wat reproduceert het?

Op systemisch niveau reproduceren we door de jaren heen een cultuur waarin prestaties gelijkstaan aan waarde. Dit systeem is een complex geheel van verwachtingen, normen en instituties die de druk in stand houden. Terwijl we in de maatschappij meer aandacht hebben voor mentale gezondheid, blijven we tegelijkertijd het systeem ondersteunen dat deze druk aanmoedigt. Dit gaat veel verder dan alleen de mentale gezondheid van studenten. Van het onderwijs tot de werkomgeving, van sociale media tot culturele normen: over bijna alle aspecten van ons leven wordt succes gemeten in termen van output en prestaties.

De vraag is niet alleen of we in staat zijn om deze druk te herkennen, maar ook of we bereid zijn om het systeem te veranderen dat de prestatiedruk blijft reproduceren. Het systeem is doordrongen van de overtuiging dat meer altijd beter is, dat succes gelijkstaat aan overwinnen, en dat falen een teken van zwakte is. In een dergelijke omgeving is er weinig ruimte voor de erkenning van wat het betekent om mens te zijn: met beperkingen, twijfels en de behoefte om af en toe gewoon stil te staan.

Leiderschap in deze context vraagt om moed. Het vraagt om de bereidheid om tegen de stroom in te zwemmen en het systeem van prestatiedruk niet alleen te bevragen, maar ook daadwerkelijk te transformeren. Hoe kunnen we als leiders zorgen voor een cultuur die ruimte biedt voor kwetsbaarheid, falen en de noodzakelijke rust om opnieuw op te staan?

 

   Een voorbeeld

Stel je voor dat je als directeur van een universiteit geconfronteerd wordt met een toenemende hoeveelheid studenten die psychische klachten melden. De prestatiedruk lijkt het hele systeem te doordringen: de studenten voelen zich gedwongen om altijd meer te doen, altijd beter te presteren, terwijl ze tegelijkertijd worstelen met hun mentale gezondheid. Je merkt dat het traditionele model van “meer doen, beter presteren” niet langer werkt en dat het welzijn van studenten steeds meer op het spel staat.

Wat doe je als leider in deze situatie? De eerste stap zou kunnen zijn om het gesprek te openen over wat er echt speelt. Dit kan betekenen dat je niet alleen studenten, maar ook medewerkers en docenten betrekt bij een bredere reflectie over wat we als maatschappij waarderen. Wat zou het betekenen om succes niet langer alleen in prestaties te meten, maar ook in persoonlijke groei, in de ruimte voor herstel en in de erkenning van de waarde van falen?

Als leider zou je kunnen kiezen voor een aanpak die naast prestaties ook het welzijn van studenten centraal stelt. Dit kan door het aanbieden van ruimte voor zelfreflectie, het verlagen van prestatienormen die onrealistisch zijn, en het stimuleren van een cultuur waarin persoonlijke ontwikkeling net zo belangrijk is als academische prestaties. Dit vraagt om het vermogen om de waarde van het proces te zien, niet alleen het eindresultaat, en om een systeem te creëren waarin studenten zich gezien en gewaardeerd voelen, niet alleen om wat ze doen, maar om wie ze zijn.

 

   Hoe ga jij om met prestatiedruk?

Wat vraagt deze tijd van jou – niet als directeur, maar als mens in jouw rol? Hoe kun jij bijdragen aan het creëren van een cultuur waarin studenten en medewerkers niet alleen gemeten worden aan prestaties, maar ook aan hun welzijn? Wat houd jij in stand – juist met de beste bedoelingen – dat prestatiedruk versterkt in plaats van verzacht?

Leiderschap in tijden van prestatiedruk vraagt niet alleen om andere verwachtingen, maar om het herstructureren van wat we als waardevol beschouwen. Hoe kun jij als leider de ruimte bieden voor kwetsbaarheid, het proces van leren en het menselijke aspect van groei?