<\/p>\n
Er is een mail gestuurd in Maastricht. Een gemeentesecretaris schreef aan het college dat het anders moest. Vlak daarna was hij weg. In Twenterand hadden onderzoekers het over “duiken, wegkijken en vluchtgedrag.” In Houten over een “veelkoppig monster.” Bij meerdere ministeries over angstculturen die tot in de directiekamers voelbaar waren.\u00a0En dan denk je: hoe kan dit toch steeds weer gebeuren?\u00a0Korte adem-antwoord: het lag aan de mensen. Verkeerde burgemeester, lastige wethouder, niet-passende secretaris, een minister die “nu eenmaal zo is.” Probleem opgelost. Nieuwe namen op het organogram. Volgende casus…\u00a0Maar dat klopt niet. En diep van binnen weten we dat ook.<\/strong><\/p>\n <\/p>\n Afgelopen weken heb ik een stapel rapporten doorgespit \u2014 Maastricht, Twenterand, Houten, Lelystad, Roosendaal, Den Helder, Middelburg, Waternet, Gelderland \u2014 en constateert dat we collectief verslaafd zijn aan wat ik ‘poppetjeswisseling’ noemt. De gemeentesecretaris vertrekt “vanwege een verschil van inzicht.” Er komt een reorganisatie. Een nieuw model. Een nieuwe tekening. En dan: rust?<\/p>\n Tot de volgende keer. Want de onderliggende patronen blijven onaangeroerd. Het wantrouwen, de onveilige tegenspraak, de rolverwarring… dat zit niet in de poppetjes, dat zit in het systeem. En het systeem lacht vrolijk door naar de volgende lichting.\u00a0Het is een beetje zoals die ene collega die altijd problemen heeft met zijn leidinggevende. Zelfs in zijn vijfde baan. Elke keer een andere leidinggevende. Op een gegeven moment moet je je afvragen: wie is hier nu eigenlijk de constante factor?<\/p>\n <\/p>\n De patronen die steeds terugkeren zijn, vrij vertaald: niemand zegt wat hij denkt, iedereen weet alles en de vergadertafels zijn meer therapiesessies zonder therapeut dan plekken waar besluiten vallen.\u00a0Ambtenaren schrijven adviezen die ze daarna moeten herschrijven tot het politiek bruikbaar is – lees: tot het klopt met wat de wethouder al had besloten. Bestuurders duiken dieper in dossiers omdat ze de ambtelijke lijn niet vertrouwen. Ambtenaren politiseren hun taal omdat ze zich moeten beschermen tegen bestuurlijke grillen. En vervolgens vraagt niemand zich meer af in welke rol hij eigenlijk spreekt.<\/p>\n Er is een term voor het moment waarop dit vastloopt: ‘frame-lock’. De bril waarmee je naar elkaar kijkt zit zo stevig op je neus dat geen enkel tegenargument nog binnenkomt. De bestuurder ‘wist al’ dat de secretaris niet capabel was. De secretaris ‘wist al’ dat het college hem zou offeren. Gelijk. Altijd gelijk. Onweerlegbaar gelijk.<\/p>\n Psycholoog Amy Edmondson noemt de tegenhanger hiervan psychologische veiligheid: de gedeelde overtuiging dat je domme vragen kunt stellen, fouten kunt toegeven en slecht nieuws kunt brengen zonder dat je carri\u00e8re er een klap van krijgt. Onderzoek laat zien dat teams hiermee beter presteren. Onderzoek laat ook zien dat dit in een groot deel van het Nederlandse openbaar bestuur ver te zoeken is.<\/p>\n Het gevolg? Medewerkers die vluchten, bevriezen of gaan vechten via de vakbond. Middenmanagers die thuis zeggen dat het “nu eenmaal zo werkt in de politiek”, terwijl ze zelf richting een burn-out glijden. Organisaties die verarmen: minder tegenspraak, minder creativiteit, minder integriteit.<\/p>\n <\/p>\n Hier wordt het ongemakkelijk. Want misschien is de politiek-ambtelijke verhouding helemaal niet stuk. Misschien doet het systeem precies wat we het vragen.\u00a0Een systeem dat hoge politieke zichtbaarheid combineert met onduidelijke rollen, dat symbolische reorganisaties verkiest boven echte gesprekken en dat weinig ruimte laat voor tegenspraak – wat zou zo’n systeem anders moeten produceren dan verharding, wantrouwen en incidenten die we achteraf ‘ongelukken’ noemen?<\/p>\n De toga’s zijn ingeruild voor pakken, de marmeren zuilen voor het IJspaleis, maar de archetypische rollen zijn verbijsterend constant. De daadkrachtige leider. De loyale adviseur die ook trouw wil zijn aan zijn vak. De boodschapper die het beter niet te eerlijk kan zeggen. De Senaat, elke dag opnieuw…<\/p>\n Systemen veranderen niet door \u00e9\u00e9n briljant rapport of \u00e9\u00e9n heldere speech. Ze veranderen doordat mensen op cruciale momenten iets anders doen dan de vorige keer. Iemand stelt een vraag in plaats van weg te kijken. Iemand zegt expliciet in welke rol hij spreekt. Iemand zegt “hier stop ik” – niet als verwijt, maar als zorg.<\/p>\n Kleine dingen. Maar het zijn wel de \u00e9nige dingen die werken.<\/p>\n <\/p>\n\u00a0 \u00a0Het poppetjesprobleem<\/h5>\n
\u00a0 \u00a0Wat er \u00e9cht speelt<\/h5>\n
\u00a0 \u00a0Een oncomfortabele gedachte<\/h5>\n